پایگاه رسمی سینما قدس اردبیل

  سينما قدس اردبيل، اولين و با سابقه ترين سينمايِ مجهز به سايت اينترنتيِ شهرستانيِ كلِ کشور

سینما قدس اردبیل در اینستاگرام کانال سینماقدس اردبیل در آپارات

تلگرام سینما قدس اردبیل

گوگل پلاس سینما قدس اردبیل

صفحه فیس بوکِ سینما قدس اردبیل

 

 آرشيو  مقالات و نوشته هاي سينمايي   

سینما قدس اردبیل اولین سینمای شهرستانی کل کشورِ دارای سایت اینترنتی

وب سايت اطلاع رسانی سينما قدس اردبيل

بيوگرافي هنرمندان برتر سينما به انتخاب سايت

بيوگرافي هنرمندان برتر سينما به انتخاب سايت؛ (ده كارگردان برتر، ده بازيگر مرد برتر سينما، ده بازيگر برتر زن سينما)

بیوگرافی هنرمندان برتر سینما به انتخاب سایت

ویژه نامه سینمایی: بیوگرافی کوئنتین تارانتینو

ویژه نامه سینمایی: بیوگرافی کوئنتین تارانتینو

برای دیدن ویژه نامه اینجا را کلیک کنید

ویژه نامه سینمایی: پیرامون فیلم سینمایی «کازابلانکا»

ویژه نامه سینمایی پیرامون فیلم کازابلانکا

برای دیدن ویژه نامه اینجا را کلیک کنید

ویژه نامه سینمایی: پیرامون فیلم سینمایی درباره اِلی...

ویژه نامه سینمایی: پیرامون فیلم سینمایی درباره اِلی

برای دیدن ویژه نامه اینجا را کلیک کنید

طراحی و راه اندازی وب سایت اینترنتی در استان اردبیل

طراحی و ساخت وب سایت در اردبیل

موسیقی سایت را گوش کنید

موسيقي سايت را گوش كنيد

بازگشت به صفحه تحلیل فیلم ها

بازگشت به تحلیل فیلمها

در ستایش آخرین ساخته سینمایی علی مصفا: نگاهي به فيلم سينمايي پله آخر

   عنوان یادداشت:

در ستایش آخرین ساخته سینمایی علی مصفا: نگاهي به فيلم سينمايي پله آخر

«پله آخر» منورالفکری و خنده‌ های معنادار لیلی

سبک روایت و نوع نگاه مصفا به یک زندگی ایرانی برای چنین داستانی چنین فضایی را می‌طلبد؛ شخصیت‌ ها چنان رها و یله هستند و ریشه ‌ها آنقدر سست و بی ‌تکیه ‌گاه که به واقع نمی‌شود برای آن از پس ‌زمینه فرهنگی محکمی استفاده کرد و چنین استفاده ‌ای تنها به بر هم ‌خوردن تعادل قصه بازمی‌گردد.

نمايي از فيلم سينمايي پله آخر ساخته علي مصفا

لیلا حاتمی به خاطر فیلم «پله آخر» و بازی در فیلم همسرش «علی مصفا» جایزه جشنواره کارلووی واری را به خودش اختصاص داد. این خبر را وبگاه‌ های سینمایی چند روز پیش با عکس ‌هایی از ليلا حاتمی در حالی که گوی بلورین این جشنواره را در دست داشت؛ دست به دست کردند تا فضای خبری و سینمایی کشور را کاملاً پوشش دهند.

اگرچه این روزها جوایز جشنواره های خارجی به اندازه سالهای پایانی دهه شصت و دهه هفتاد موج ‌های خبری ایجاد نمی‌کند و در کمیت و کیفیت هم دچار افت شده اما همچنان بسیاری از مسئولان سینمایی کشور و رؤسای نهادهای متمول سینمایی و هنری درجه‌ بندی سینمای ایران را بر اساس این جوایز طبقه ‌بندی می‌کنند.

پله آخر علی مصفا، دومین فیلم بلند سینمایی اوست که بعد از «سیمای زنی در دوردست» در فاصله هشت سال روانه پرده نقره‌ای کرده و البته هنوز در سینماها به اکران عمومی در نیامده است. فیلم مصفا که از ابتدا هم معلوم بود برای جشنواره ‌ها ساخته شده و سلیقه‌ داوران اروپایی را هدف گرفته نخستین جایزه را از جشنواره کارلووی واری برای هنرپیشه نقش اول زن خود یعنی همسر کارگردان به ارمغان می‌آورد.

داستان از مرگ علی مصفا آغاز می‌شود در حالی که خود او راوی ماجراست. مهندس و لیلی، زوجی هستند بدون فرزند؛ یکی‌شان معمار است و لیلی با بازی لیلا حاتمی در فیلمی هنرپیشه است. علی مصفا در اصل؛ یعنی در دنیای واقع و نه سینما، مهندسی عمران خوانده و در اینجا یعنی روي پرده نقره‌ای یا بهتر بگوییم در فیلم جدیدش پله آخر، در راه‌ پله‌ خانه ‌ای که خود او طراحی و ساخته است ناگهان می‌افتد و می‌میرد. دوست خانوادگی آنها که پزشک است بر جنازه مصفا حاضر می‌شود و جواز دفن او را صادر می‌کند اما معلوم نیست که چرا وقتی لیلی (لیلا حاتمی) نگاهش با نگاه امین (دکتر) گره می‌خورد ناگهان خنده ‌اش می‌گیرد؛ خنده‌ای که مانند نشانه ‌ای با لیلی همراه می‌شود تا هر از گاهی در بخشی از فیلمنامه، ذهن مخاطب را مشغول به خود کند. لیلی سر صحنه‌ فیلمبرداری [فیلمبرداری فیلمی که در آن بازی می‌کند] درگیر همین خنده می‌شود که همین خنده مانع از ادامه فیلمبرداری می‌شود. فیلم به روش فلش ‌بک به گذشته بازمی‌گردد اما به آن هم وفادار نبوده و هر از چندی حرکت سیال خود را در بستر زمان پی می‌گیرد تا پرده از رازی بردارد که همان رابطه عاشقانه دکتر امین با لیلی است؛ عشقی سر به مُهر که از نوجوانی همراه این دو بوده و تا امروز ادامه دارد.

علی مصفا در مجله «24» پيش از پایان فیلم یادداشتی می‌نویسد که در آن از اینکه مجبور شده است تا نقش اول مرد را خودش بازی کند ابراز نارضایتی کرده است. اما این همبازی شدن او با همسرش و از قضا مهندس معمار بودن چه از روی عمد باشد و چه سهو یا اجبار، به فیلم این ویژگی را داده است که مخاطب میان زندگی سمبلیک او و لیلی در فیلم و زندگی خانوادگی او و لیلا حاتمی در بیرون از دنیای مجاز سینما ارتباط برقرار کند؛ چه این ارتباط، ارتباطی منطقی باشد و چه نه.

در نگاه اول شاید به نظر بیاید که این ارتباط می تواند به فیلم کمک کند و آن را به مخاطب نزدیکتر سازد اگر چه چنین کمکی چندان سینمایی به نظر نمی آید اما به هر حال شاید بتواند فضای اندکی سرد و ریتم کند داستان را درمان کند؛ با این حال مسأله اینجاست که مصفا به عنوان کارگردان و البته راوی قصه اساساً به دنبال این نیست که خود را به مخاطبش نزدیک کند.

مصفا همانطور که در یادداشتش در آن مجله‌ سینمایی درباره فیلم گفته است با بودجه شخصی خودش، فیلمی شخصی ساخته، شاید بشود با تأکید گفت که همه چیز شخصی و خانوادگی است او صحنه‌هایی را که دوست دارد به تصویر می‌کشد برشی از زندگی را که دوست دارد ابتدا خلق می‌کند و سپس مقابل دوربین می‌برد و تقدیر را آن گونه ‌ای که می‌پسندد تفسیر کرده و تمام. این همه‌ آن چیزی است که روی پرده مخاطب می‌تواند ببیند. البته بعید به نظر می‌رسد که حاتمی در این روند و قصه ‌پردازی و حتی علایق تصویری مصفا مؤثر نباشد. لیلا حاتمی رگه ‌هایی از سلایق پدر را با خود دارد و این را می‌شود در برخی دیالوگ ‌هایش دید و از همه بیشتر آنگاه که به آواز قدیمی گوش می‌دهد و به یاد عشق کهنه ‌اش اشک می‌ریزد یاد «دلشدگان» علی حاتمی را زنده کرده است.

نگارنده به درستی نمی‌داند که علی مصفا نیز مانند همسرش خانم حاتمی به فرانسه و فرهنگ این کشور دلبستگی دارد یا خیر اما بر اساس آنچه نقل شده است علی حاتمی و خانواده‌ اش در سال ‌های منتهی به انقلاب اسلامی ایران مدتی را در فرانسه گذرانده است و شاید از همین جهت باشد که این جنس نگاه فرانسوی خاص را می‌شود در فیلم اخیر مصفا دید. بنابر مشهور، فرانسوی ‌ها برای معماری سنتی کشورشان بسیار اهمیت قائل هستند و آنگونه که در پاریس امروز و برخی دیگر از شهرهای اروپایی مانند وین معمول است اجازه تخریب نمای سنتی ساختمانها داده نمی‌شود؛ معماری نخستین تصویری است که چشم گردشگران و جهانگردان را به خود مشغول می‌کند، فرقی ندارد که شما فرانسوی باشید به ایران بیایید و به اصفهان سفر کنید و یا ایرانی باشید و به فرانسه بروید یا هر جای دیگر. با این همه در چشم فرانسوی ‌ها معماری و بعد اثاثیه خانه از مهمترین بخش‌ هایی است که به چشم می‌آید.

در چنین جنس نگاهی عجیب نیست که مهمترین المان تصویری فیلم اخیر علی مصفا و همسرش لیلا حاتمی، معماری باشد؛ جالب اینکه تقریباً تمامی بناهای به نمایش گذاشته ‌شده در این اثر سینمایی از همین جنس خاص نوستالژی گونه‌ معماری پنج‌ شش دهه پیش، بهره برده‌اند.

علي مصفا كارگردان فيلم سينمايي پله آخر در سمت راست تصوير قرار دارد

ليلا حاتمي در نمايي از فيلم سينمايي پله آخر ساخته همسرش، علي مصفا

ليلا حاتمي در نمايي از فيلم سينمايي پله آخر

منزلی که دکتر امین در آن ساکن است و یا منزل لیلی و یا حتی خانه‌ ای که در آن فیلمبرداری فیلمی که لیلی در آن بازی می‌کند؛ به دلیل ضرورت‌ های فیلمنامه اجتناب‌ناپذیر است. اما آیا همین داستان برای باقی اماکن اصلی نیز صادق است؟

دریچه دوربین مصفا به شیوه اول شخص دانای کل، قصه را بازگو می‌کند؛ البته با نگاهی خاص که در اواخر دهه شصت و دهه هفتاد به آن لقب «دیدگاه توریستی» داده شد؛ هر چند که شاید این روزها این لقب چندان کاربرد جدی نداشته باشد.

شاید در دهه‌ های گذشته این نوع نگاه به ایران را می‌شد توریستی و نگاه از بیرون دانست اما در دهه اخیر چنین نگاهی به ایران که ریشه ‌هایی غریبي دارد؛ در خاک ایران نیز پیوند زده شده و می‌توانید در اطراف خود کسانی را ببینید که در ایران با نگاه یک فرانسوی یا انگلیسی یا آمریکایی مهاجر زندگی می‌کنند. اگرچه از فرزند استاد مظاهر مصفا و نوه‌ شاعر بزرگ معاصر، امیری فیروزکوهی، عجیب به نظر می‌رسد که فرهنگ و هنر ایرانی را مانند گشت و گذار در یک موزه مرور کند.

با این همه، سبک روایت و نوع نگاه مصفا به یک زندگی ایرانی برای چنین داستانی چنین فضایی را می‌طلبد؛ آنگونه که پیش از این نیز اشاره شد، لایه ‌های عمیق ‌تر قصه‌ فیلم مصفا از یک عشق پنهان و برون نیفتاده، میان همسر مهندس (لیلی) و دکتر امین حکایت دارد که به اعتراف لیلی مربوط به دوران نوجوانی آنها بازمی‌گردد. شخصیت‌ ها چنان رها و یله هستند و ریشه ‌ها آنقدر سست و بی ‌تکیه ‌گاه که به واقع نمی‌شود برای آن از پس ‌زمینه فرهنگی محکمی استفاده کرد و چنین استفاده‌ ای تنها به برهم‌خوردن تعادل قصه بازمی‌گردد. به عبارت بهتر، پله آخر علی مصفا، روایت یک زندگی انسانی از هم پاشیده است.

زندگی ویران ‌شده ‌ای که نه خاطرات گذشته و نه خانه ‌های نیمه ‌خرابه ارثیه ‌ای نمی‌تواند ترک ‌های آن را پر کند؛ فیلمساز از پس زمینه‌ سازی این یکی خوب بر آمده است. پله آخر خود می‌تواند نماد پله‌ آخر آن زندگی طبقه منورالفکری باشد که همه ستون ‌ها و تکیه‌گاه ‌هایش فرو ریخته و حالا تنها می‌تواند به وضعیت فعلی ‌اش بخندد. ماجرا آنگاه جدی می‌شود که آدم‌ های داستان، ناخواسته و به‌ صورت عریان با مرگ روبه رو می‌شوند و این دقیقاً همان چیزی است که مهندس، همسر لیلی با آن مواجه است و این مواجهه، عامل آغاز مکاشفاتش است و این مکاشفات بر روی پرده سینما تبدیل به فیلم پله آخر مصفا می‌شود.

«یقین دارم که نیهيلیسم در سراشیب افول افتاده است و اگر این چنین باشد - که می‌دانم هست - بازنگری به دورانی که اگرچه افول خواهد کرد، اما هنوز آثار چندساله تعین و تحقق آن باقی است، می‌تواند یاری‌ مان دهد در نظر کردن به تاریخ، آن‌ سان که شاید. سخن از «افول» اکنون در افواه افتاده است و این خود شاهدی است بر صدق و صحت خویش، چرا که نیهیلیسم همواره در «اکنون» می‌زید و اجازه نمی‌دهد که فراتر از اکنون بیندیشد و همین که شده‌اند کسانی که با نحوی خود آگاهی تاریخی، اکنون را نسبت با تاریخ می‌نگرند، نوید آغاز مرحله‌ای دیگر است. در «اکنون» زیستن منافی خود آگاهی است. ارنست یونگر نیز در کتاب «عبور از خط» به همین معنا توجه یافته: در این سو و آن سوی بلا، نظر می‌تواند متوجه آینده باشد و به راه‌هایی بیندیشد که به آینده می‌انجاند؛ اما در گردباد بلا، تنها «اکنون» مسلط بر اوضاع است.»

شاید این اشاره سید مرتضی آوینی و به عبور از اکنون‌ زدگی همان چیزی باشد که پله آخر مصفا هم آن را نشان می‌دهد. اکنون تا آن زمانی  ادامه می‌یابد که طوفان مرگ، طومار اکنون ‌ها و لذت‌ های اکنونی را در هم نپیچیده باشد و این همان اتفاقی است که در پله آخر مصفا افتاده است. اگر اکتیو نیهلیسم یعنی همین پوچ‌گرایی اکنون ‌زده‌ مسلط، هزاران جایزه نیز به این فیلم هم بدهد باز هم هیچ جایزه ‌ای حتی اسکار هم نمی‌تواند این شکاف باز شده در میانه آرمان‌های منورالفکری معاصر را پر کند.

همچنان که مهاجرت که داروی درمانگر اصغر فرهادی در جدایی بود در فیلم مصفا، دردی را دوا نمی‌کند. همه چیز فرو ریخته است و به سوی از هم ‌پاشیدگی می‌رود و هیچ جایی از دنیا نمی‌تواند جلوي این از هم ‌پاشیدگی را بگيرد.

لیلا حاتمی با چهره ‌ای آرام در حالی که دو مانکن نیمه ‌عریان پشت سر او ایستاده‌اند به آرامی گوی بلورین را در دست می‌گیرد و کوتاه پشت تریبون حرف ‌های معمولی می‌زند. ساختار فیلم مورد پسند اروپایی ‌ها قرار می‌گیرد و یکی از زردنامه ‌های صبح تهران نیز تیتری قابل تأمل برای این خبر می‌زند: «تکثیر اصغر فرهادی» اینکه آیا اصغر فرهادی تکثیر شده یا نه و اینکه اساساً این دو ماجرا قابل مقایسه هستند، مهم نیست. مهم صدای آواری است که چون بهمن فرو می‌ریزد. «آخرین دوران رنج» در دوره تکوین تمام ‌عیار خود است و...

منبع: مشرق نيوز

آماده سازي سند: مدير سايت سينما قدس اردبيل | کاربر: مرتضی طالب پور

 

صفحه نخست | آرشیو سالیانه اکران فیلمها | يادداشتهاي سينمايي | تحليل فيلمهاي سينماي ايران | بيوگرافي هنرمندان | ويژه نامه سينمايي | گالري عكس | موسيقي فيلم | پيوندها | جستجو

وبسایت اردبیل سینما | ویدئوها | کانال تلگرام سینما | بازتاب اخبار سینما قدس در جراید | آخرين تحولات | نقشه سایت | درباره ما | تماس با ما

   Copyrights All Right Reserved © | كليه حقوق مادي و معنوي اين سايت متعلق و مربوط به سينما قدس اردبيل مي باشد. کپی برداری از مطالب این سایت پیگرد قانونی خواهد داشت. 

  تمامی خدمات و فعالیت‌ های این وب سایت، تابع قوانین و مقررات جمهوری اسلامی ایران است. این سایت، اولین وبسایت سینمایی استان اردبیل می باشد.

  طراحي، راه اندازي و پشتيباني: گروه توليد محتواي «دسته جدا» - abandApart.ir